Boeken en tijdschriften over verlies

Volwassenen

TIJDSCHRIFTEN

  • Reveil (jaarlijks sinds 2022)
  • ’t Vergeet Mij Nietje – Magazine voor Ouders van een Overleden Kind OVOK
  • ‘t Lichtpuntje – tijdschrift voor ouders van een overleden kind van Met Lege Handen

BOEKEN DIE INZICHT BIEDEN IN ROUWEN

  • De vele boeken van prof. dr. em. Manu Keirse, psycholoog en doctor in de geneeskunde, o.a.:
    • Vingerafdruk van verdriet – Woorden van bemoediging: één van de grootste klassiekers op het vlak van rouwen en troost; om telkens weer ter hand te nemen. 
    • Verdriet – Leren omgaan met afscheid (2016)
    • Van het leven geleerd – Levenslessen over verlies en verdriet
    • Helpen bij verlies en verdriet – Een gids voor het gezin en de hulpverlener (2003)
    • Kinderen helpen bij verlies – Een boek voor al wie van kinderen houdt (2018)
    • Als je een prille zwangerschap verliest – Hoe omgaan met een miskraam
    • Afscheid van moeder – Als sterven een stuk leven wordt
    • Stil verdriet (Boek + CD)
    • Later begint vandaag – Antwoorden over de laatste levensfase, palliatieve zorg en euthanasie
  • Ze zeggen dat het overgaat… het boek dat je helpt om te gaan met rouw en verlies. Johan Maes en Evamaria Jansen (2009). In dit boek worden een aantal maatschappelijke mythes over rouw ontkracht. De auteurs hebben gegevens uit het meest recente wetenschappelijke onderzoek samengebracht met ervaringen uit hun praktijk als psychotherapeut en rouwtherapeut. Theoretische inzichten en concrete praktijkvoorbeelden worden afgewisseld met verhalen die raken tot in de ziel.
  • Boeken van Elisbath Kübler-Ross
  • Mijn kind is dood. Leven tussen verdriet en troost. Referatenboek 20 jaar vzw OVOK (2003)
  • Het boek van de schoonheid en de troost – samengesteld door Wim Kayzer (gelijknamige TVserie op VPRO in 2000) Antwoorden van 29 schrijvers, wetenschappers, filosofen, kunstenaars en musici op vragen als: Vertel me wat dit leven de moeite waard maakt. Waarin vinden we schoonheid? Waardoor worden we getroost?
  • Het rouwende brein – Verrassende ontdekkingen over leren, liefde en verlies. Mary-Frances O’Connor, PhD (2023)
  • Op afstand nabij. Uus Knops (2021). Een klein troostboek voor eenieder die afscheid moet nemen van een dierbare. Psychiater, psychotherapeut en ervaringsdeskundige dr. Uus Knops geeft informatie en inspiratie over rouw en troost. Ze onderzoekt wat helend en helpend kan zijn, vertelt hoe te balanceren tussen activeren en accepteren, en laat zien hoe in afscheid ook schoonheid schuilgaat. Ze heeft aandacht voor de rouwenden en voor hen die de rouwenden nabij willen zijn.
  • Verdriet dat niet verdwijnt – Door-leven na de dood van een kind, broer of zus. Marinus van den Berg (2006). Hoe beïnvloedt de dood van een kind het leven van een ouder, grootouder, een broer of zus? Welke waarde hebben vriendschap en levensbeschouwing voor nabestaanden? Marinus van den Berg is pastor. Naast beschouwende hoofdstukken bevat het boek veel poëtische teksten.
  • We zullen doorgaan – Een hoopvolle zoektocht naar veerkracht. Lisanne van Sadelhoff (2023). Hoe maken we onszelf veerkrachtiger? De journaliste verloor haar moeder en praatte met wetenschappers en mensen die hebben geleden.
  • Anders omgaan met verdriet – De weg van mindfulness, compassie en verbondenheid. David Dewulf (2023). Een pleidooi om verdriet te omarmen in ons eigen leven en in het leven van anderen. In dit boek neemt David Dewulf je mee op een innerlijke reis die je troost kan geven, je verbinding met anderen kan verdiepen en je opnieuw kan doen genieten van dit tijdelijke geschenk dat het leven heet. Hij steunt daarvoor op zijn jarenlange ervaring met mindfulness, compassie en de wijsheden uit het Oosten. Hij deelt ook hoe hij het verlies van zijn broer en zijn geliefde een plaats heeft gegeven.
  • Omgaan met verlies en verdriet. Petra Franke (2012). Wegen om het verlies van een dierbare te verwerken: de helende kracht van de tijd; rituelen die het afscheid gemakkelijker maken; het doorstaan van heftige gevoelens; de kracht van dankbaarheid; omgaan met herinneringen en schuldgevoelens; het vinden van nieuwe levensmoed en de wil om het leven weer te omarmen. 

POEZIE

  • Jij bent de zon nu* – Guillaume Van Der Stichelen (+ CD gezongen door Jean Bosco Safari) – 

Registraties van de verwarrende gevoelens die Guillaume schrijft als vader tijdens de weken na het overlijden van zijn zoon. 

  • Verbondenheid – Gedichtenbundel uitgegeven door OVOK
  • Marinus Van Den Berg. Schreef verschillende bundels waaronder ‘Alsof je er nog bent’
  • Wie was, kan nooit vergaan – 100 troostende gedichten – Claire Vanden Abbeele (2002)
  • Nooit geheel voorbij. Geert Lemahieu (2013)
  • Een handjevol troost. Liz is More (2020) Zachte rijmwoorden in een fluwelen jasje, voor al wie mist.

LITERATUUR EN LEVENSVERHALEN

  • Anders Nabij. De stille kracht van ouders na de dood van hun kind – An Hooghe (2018) – Vijf ouders vertellen over het leven na de dood van hun kind. 
  • Verhalen voor het sterven gaan. – samengesteld door Marc Cosyns (2014) – schrijvers, filosofen, …
  • Tonio. Een requiemroman. A.F.Th. van der Heijden (2012) Op 23 mei 2010 werd Van der Heijdens enige zoon Tonio op de fiets aangereden door een auto. Kort na dit verkeersongeval overleed Tonio op 21-jarige leeftijd in een ziekenhuis in Amsterdam, in het bijzijn van zijn ouders. Voor Van der Heijden biedt de reconstructie van het leven van zijn zoon in boekvorm een houvast; Tonio overleeft met dit boek op papier zijn stoffelijke bestaan. De foto die de cover siert, is ook het portret op zijn grafsteen. Dat zegt iets over dit vuistdikke boek: het is in de eerste plaats een monument voor de – letterlijk – verloren zoon.
  • Jij ontbreekt aan mij. Mirjam Rotenstreich (2023) Beheerst door Verdriet, Gemis en Leed om haar zoon Tonio (VGLT) maakte ze korte teksten, die vaak hartverscheurend zijn, soms onverwacht luchtig, over het leven van een moeder zonder kind. Eerst merkte ze op dat het niet uit te leggen is. Toch kan het: deze bundel wordt stukje bij beetje een liefdevol portret van Tonio, en een antwoord op de vraag hoe het met haar gaat.
  • Uit de tijd vallen. David Grossman (2011) Dit boek verkent in precieze en tegelijkertijd poëtische taal de chaotische gevoelens, de pijn en het verdriet van ouders die een kind verloren hebben. (Zijn eigen zoon overleed als Israëlisch soldaat)
  • Maar niet uit het hart – Dierenverhalen over afscheid. Toon Tellegen (2003)
  • Een hart onder de riem – Dierenverhalen vol troost. Toon Tellegen (2004)
  • Geluk bij een ongeluk – Dierenverhalen vol troost. Toon Tellegen (2014)
  • Het uur blauw. Afscheid zonder nabijheid – Johan Terryn (2021). Johan Terryn verloor zijn vader midden in de eerste lockdown. Rouwen en verdriet delen werden sterk beperkt door de omstandigheden. Hij ging met 12 mensen in gesprek tijdens een wandeling. In dit boek verweeft Johan de verhalen van zijn tochtgenoten met een dertiende verhaal: dat van zijn eigen rouwproces.
  • Wachten op de schemering. Chaja Polak (2007). Chaja Polak verloor begin 2006 haar oudste zoon. Zij dacht nooit meer te zullen schrijven maar  de woorden lieten zich niet binnen houden. In de persoon van Hanna voert de schrijfster ons een wereld binnen die na de dood van haar kind onherkenbaar is veranderd.
  • Geboorte van mijn kostbare leegte. Een ander leven na de dood van je kind, reflecties van een moeder. Christine Haegeman (2012)
  • Paradijsvogel over de Hoge Woerd. Benali Abdelkader (2022) – Een Marokkaans-Nederlands echtpaar probeert hun zoon op te voeden met het beste van twee culturen. Wanneer hij komt te overlijden, komt hun biculturele relatie onder druk te staan. Benali herschrijft een waargebeurd verhaal op basis van het dagboek van de moeder. 
  • De avond is ongemak. Marieke Lucas Rijneveld (2018) Het verhaal van een gereformeerd boerengezin dat wordt getroffen door de dood van een kind. Elk familielid gaat op zijn eigen manier om met het verdriet zonder te zien hoe de andere kinderen langzaam ontsporen.
  • Verdriet is het ding met veren. Max Porter (2016) Twee broertjes en hun vader vinden, na de dood van hun moeder en echtgenoot, bij hun rouwverwerking steun bij de kraai Crow uit de gedichten van Ted Hughes.
  • Faith, Hope and Carnage. Nick Cave, Sean O’Hagan (2022) (Eng) An exploration in Cave’s words of what drives his life and creativity. The book examines questions of faith, art, music, freedom, grief and love. 
  • Hoogteverschillen. Julian Barnes (2013)  Een triptiek: essay, kortverhaal en essayistische herinnering, die samen meer zijn dan de som der delen. Barnes schrijft over de ballonvaart, fotografie en een herinnering aan zijn overleden echtgenote Pat Kavanagh, literair agente.
  • Requiem. Reiner Maria Rilke (Du)

Kinderen

Het verlies van een dierbare is voor kinderen een ingrijpende gebeurtenis. Voor jonge kinderen kan het besef anders zijn dan voor oudere kinderen. Ieder kind gaat op zijn eigen manier met het afscheid om. Helaas kunnen jonge kinderen ook met hun eigen dood geconfronteerd worden. Hoe kun je hier mee omgaan en hen hierbij ondersteunen? Boeken over rouwen en de dood voor kinderen kunnen hierbij helpen. Voor jong en oud zijn er boeken geschreven die kunnen helpen bij rouwverwerking of het begrip van de dood. Sommigen met een lach, sommigen met een traan, maar vooral om hen te helpen begrijpen.

Boeken over rouwen en de dood voor kinderen 0-8 jaar

Dag lieve oma | Vrouwke Klapwijk, Marcella Bos
Een prentenboek over rouwverwerking voor jonge kinderen. Met een mix van tekst en prachtige illustraties wordt verteld over de oma van Marte die ziek is en komt te overlijden. 

Lieve oma Pluis | Dick Bruna
Dick Bruna weet ook met Nijntje een gevoelig onderwerp op een kindervriendelijke manier te verwoorden. In dit voorleesboek heeft Nijntje verdriet omdat Oma Pluis is doodgegaan. Het verhaal wordt opgebouwd van de opbaring tot de begrafenis om het voor kinderen vanaf ongeveer twee jaar begrijpelijk te maken. 

Doodgaan is geen feest | Riet Fiddelaers-Jaspers
Een kinderboek dat het onderwerp crematie voor jonge kinderen wat duidelijker maakt. Met dit voorleesverhaal over de vader van Julia en Stijn kunnen volwassenen uitleggen aan kinderen wat cremeren is. 

Als een engel je komt halen | Leonie Troost & Ivo van den Berg De lichte en positieve toon van dit boek beschrijft voor kinderen wat er gebeurt als iemand doodgaat. De auteur schreef het samen met haar vijfjarige zoon Ivo en zo wordt het ook in het boek verwoord: een moeder legt het aan haar zoon uit. 

Een boom vol herinneringen | Britta Teckentrup
Een verhaal over de kant van het gemis en het koesteren van herinneringen. In het boek valt Vos voor altijd in slaap op een mooi plekje in het bos. Toch missen de andere dieren in het bos hun vriend, ze komen bij elkaar om herinneringen op te halen. 

Kijk oma, een ster! | Nicolien Groeneveld
Een boekje over het verlies van een opa, het verdriet van een oma, over een uitvaart en kinderlogica. Het boekje is op een kindvriendelijke manier uitgelegd. Geheel op rijm geschreven en voorzien van mooie tekeningen.

Overal en ergens | Pimm van Hest
Een meisje wil weten waar haar overleden mama is. Vanaf 5 jaar. 

Moemoe op de maan | Eva Hadermann
Een jongen vraagt zich af waar zijn overleden oma is. 3 tot 6 jaar. 

Een warm dekentje | Nathalie Slosse
Euthanasie uitgelegd op kindermaat. 

Vaarwel | Nathalie Slosse
Invulboekje voor kinderen om herinneringen aan een overleden persoon te bewaren. 3 tot 6 jaar. 

De Wensbloem | Nathalie Slosse
Over de ontreddering die volgt op het onverwacht overlijden van een dierbare. 3 tot 6 jaar. 

De visjes van Océane | Nathalie Slosse
Voor kinderen die rouwen na zelfdoding. 3 tot 12 jaar.

Océane en haar visjes | Nathalie Slosse
Vouw- en rouwboekje voor kinderen na zelfdoding. 

Afscheid van Grote Boom | Nathalie Slosse
Lees- en doeboekje voor kinderen die iemand verliezen aan zware ziekte. 3 tot 6 jaar.

Boeken over rouwen en de dood voor kinderen 8-12 jaar

Ik ga dood! Wat nu? | Susanne Dietvorst
Een werkboek voor kinderen die het lastig vinden om hun gevoelens te uiten. Tekenen, kleuren en schrijven geven kinderen de mogelijkheid om hun emoties te laten zien of de vragen te stellen waar ze mee zitten.

Achtste-groepers huilen niet | Jacques Vriens
De stoere Akkie uit groep acht is ernstig ziek, maar krijgt veel steun van haar juf en klas. Ze bemoeit zich vanuit het ziekenhuis nog met alle gebeurtenissen en haar klasgenoten bedenken leuke dingen om haar beter te laten voelen. Een leesboek dat een ernstig onderwerp met een vleugje komedie benadert. 

Dag, lieve papa | Kirstin Rozema & Sandy Wijsbeek
Een verhaal dat inzicht geeft in hoe een gezin om kan gaan met de plotselinge dood van een ouder. Met verschillende tips van een professioneel uitvaartleider wordt omschreven hoe de dagen van het overlijden tot de begrafenis eruit kunnen zien. 

Lexiland | Suzi Moore
Als Emma haar tweelingzus verliest, wordt alles anders. Haar ouders ruzien vaak, haar broertje krijgt veel aandacht, Emma voelt zich eenzaam en mist haar zus. Op een dag is daar Lexi en wordt er een bijzondere vriendschap gevormd. Ze hebben allebei iemand verloren en helpen elkaar door het rouwproces heen waarin veel geheimen worden ontrafeld. 

Dood zijn, is dat voor altijd? | Lies Scaut
Vragen van kinderen rond door gebundeld, een waardevol themaboek voor ouders en opvoeders. Vanaf 8 jaar. 

Boeken over rouwen en de dood voor kinderen 12-18 jaar

Verder zonder jou | Daan Westerink
Een boek waarin 28 jongeren zelf aan het woord zijn en vertellen over hun leven na het verlies van een familielid. Ze praten niet alleen over wat het met hen en hun omgeving deed, maar geven ook tips over hoe je als jongere kunt omgaan met verlies. 

Een weeffout in onze sterren | John Green
Het liefdesverhaal van Hazel en Gus, die allebei te maken hebben gekregen met kanker. Hazel leeft nog door een nieuw medicijn en Gus heeft de ziekte overleefd, maar heeft zijn been hierbij verloren. Als ze elkaar ontmoeten, is het meteen raak, alleen wilt Hazel niet dat iemand zich aan haar hecht. Als Hazel Gus haar lievelingsboek met een mysterieus open einde laat lezen, besluiten ze de schrijver op te zoeken. Een verhaal met een onverwachte wending en hartverscheurende momenten, welke je aan het denken zet.

Boeken ter ondersteuning voor de volwassenen met rouwende kinderen

Diego en Billy | RememberMe
Diego is verdrietig omdat zijn opa is overleden. Hij vraagt zich af waar zijn ouders nu zo druk mee bezig zijn. Billy, het blauwe fantasie wezentje dat vanuit het tekenvel van Diego tot leven is gekomen, legt het uit. Billy neemt het kind aan de hand mee langs de onderwerpen overlijden, rouw en uitvaart(rituelen). Dit boek biedt een handvat voor ouders/verzorgers en docenten die op een laagdrempelige en leerzame manier de uitvaart en rouwrituelen binnen verschillende culturen met kinderen bespreekbaar willen maken.

Jong verlies | Riet Fiddelaers-Jaspers
Een boek die steun biedt aan volwassenen die jonge, rouwende kinderen opvangen en begeleiden. Riet Fiddelaers-Jaspers benadrukt dat het verdriet van jonge kinderen serieus genomen moet worden en het goed is om ze bij de dood te betrekken. Ze geeft advies over de belangrijkste vragen waar volwassenen mee zitten. 

Mijn troostende ik | Riet Fiddelaers-Jaspers
In dit boek gaat Riet Fiddelaers-Jaspers in op rouwende jongeren. Hun kwetsbaarheid, maar ook hun kracht die door een betekenisvol verlies naar boven komt. Een advies voor de volwassenen over de juiste manier van ondersteuning voor jongeren. 

Kinderen in spagaat | Leoniek van der Maarel
De omgeving waar een kind in terecht komt speelt een belangrijke rol in het rouwproces. De auteur vertelt vanuit haar ervaring als begeleider hoe je kinderen kunt leren omgaan met het rouwproces. Ook komen kinderen zelf aan het woord wat een praktisch inzicht geeft in wat voor hen heeft geholpen en wat juist niet.